Duhovnost

Sećanje na spaljivanje moštiju Svetog Save

MediaSfera

 

 

Foto: Paja Jovanović, Spaljivanje moštiju Svetog Save

 

 

Srpska pravoslavna crkva obeležava praznik Spaljivanja moštiju Svetog Save 27. aprila po crkvenom, a 10. maja po gregorijanskom kalendaru.




Sveti Sava, Rastko Nemanjić, umro je 14. januara po gregorijanskom kalendaru, 1236. godine, u Trnovu, u Bugarskoj, kada se vraćao sa hodočašća u Jerusalimu. Njegove mošti je u manastir Mileševu preneo njegov nećak kralj Vladislav.

U srednjovekovnoj Srbiji, mošti Svetog Save imale su veliki značaj, naročito u vreme turskog ropstva. Narod se okupljao nad moštima svoga svetitelja da traži utehu i lek.

Bojeći se da se sa toga mesta ne digne pobuna protiv Turaka, Sinan-paša Beogradski naredio je da se mošti prvog arhipeiskopa autokefalne srpske crkve prenesu u Beograd i na Vračaru spale 27. aprila (10. maja) 1594. godine.

Osnovni razlog za spaljivanje moštiju svetitelja jeste, kako navode istoričari, ustanak Srba u Banatu 1594. godine, pod vođstvom mitropolita vršačkog Teodora.

Zabeleženo je da su ustanici nosili zastavu sa likom Svetog Save, pa je pojava njegovog lika na ratnim zastavama uslovila odluku turskog paše.

Međutim, spaljivanjem moštiju svetiteljevih, paša ne samo da nije ugasio svest o Svetom Savi u narodu, nego ju je još više ukorenio.

Telo svetitelja je spaljeno, ali je iz tog plamena iznikla nova snaga koja je i danas prisutna u srpskom narodu i njegovom pristupu pravoslavnoj veri.

Mesto spaljivanja moštiju Svetog Save

Jedna od nerešivih enigmi istorije srpskog naroda tiče se mesta spaljivanja moštiju Svetog Save. Toponim Vračar u tursko doba odnosio se na neuporedivo širi prostor od današnjeg gradskog kvarta. Kao precizna lokacija osvete Sinan-paše najčešće se pominjala Čupina humka, koja bi danas mogla da se locira na Tašmajdanu, na mestu između današnje crkve Svetog Marka i sportskog kompleksa, a koje se tada zvalo Vračar.

Veliki knjižar Grigorije Vozarević tvrdio je da se ovaj događaj odigrao na današnjem Crvenom krstu. Utemeljivači Društva za podizanje Hrama Svetog Save smatrali su da je svetitelj spaljen na Savincu, mestu gde se danas uzdiže veličanstveni spomen-hram.

Hram u čast srpskog prosvetitelja

Dana 27. aprila 1884. godine, po starom kalendaru, odlučeno je da se 1895. godine obeleži tristogodišnjica od spaljivanja moštiju svetog Save. To je bio povod da se donese odluka o podizanju veličansvenog hrama “koji treba da bude spomenik sveopšteg priznanja srpskog naroda svetom Savi, kao svom prosvetitelju i zaštitniku”.

Te, 1895. godine, osnovano je i Društvo za podizanje hrama svetog Save, čiji je osnivač bio predsednik vlade Aćim Čumić, prvi predsednik, mitropolit srpski Mihailo, a činile su ga najuglednije ličnosti iz političkog, kulturnog i privrednog života tadašnje Srbije.

Narodna skupština, održana u Nišu 25. januara 1900. godine, na zahtev glavnog odbora Društva za podizanje hrama svetog Save proglasila je zakonom budući hram svetog Save za opštenarodnu građevinu.

Prvi konkurs projekta izgradnje hrama u srpsko-vizantijskom stilu objavljen je u Srpskim novinama 1904. godine, na stogodišnjicu Prvog srpskog ustanka.

Rad Društva za podizanje hrama svetog Save obnovljen je početkom 1919. godine i počeo je sa preživelim članovima. Zbog jugoslovenskog ujedinjenja, promenjena su, 1920. godine, pravila Društva i izabran novi glavni odbor.

Predsednik Odbora, patrijarh Dimitrije, raspisao je, 1927. godine, jugoslovenski konkurs za projekat izgradnje Hrama, na koji su prispela 22 rada tadašnjih najboljih arhitekata. Posle dugih diskusija, na insistiranje patrijarha Varnave, 1931. godine usvojen je projekat arhitekte Bogdana Nestorovića, dopunjen detaljima iz projekta arhitekte Aleksandra Deroka.

Na osnovu ukaza Kralja Aleksandra i Karađorđevića, zaključen je 1932. godine ugovor sa projektantima, na osnovu kojeg je urađen osnovni plan, overen u Ministarstvu građevina 1935. godine.

Prva faza radova na Hramu započela je tokom 1936/37.godine, a osvećenje temelja i polaganje povelje o izgradnji spomen-hrama svetog Save izvršeno je 10. maja 1939. godine. Čin osvećenja i polaganja povelje obavio je patrijarh srpski Gavrilo.

Bombardovanjem Beograda 1941. godine i okupacijom Jugoslavije, radovi na izgradnji Hrama su prekinuti, a zidovi Hrama pretvoreni u depo voznog parka. Posle završetka rata, nove vlasti Jugoslavije, rukovođene ideološkom zaslepljenošću i isključivošću, nisu dozvoljavale nastavak izgradnje Hrama.

Društvo za podizanje hrama svetog Save je 1948. godine ukinuto, a njegove nadležnosti preuzela je crkva putem Patrijaršijskog odbora.

Nastavak gradnje

Od tada, pa sve do 1985. godine, traje uporna borba i zalaganje Srpske pravoslavne crkve da se kod nove vlasti izdejstvuje dozvola za nastavak izgradnje hrama svetog Save.

Sa velikim entuzijazmom, srpski narod u otadžbini i dijaspori – kao da je samo čekao na taj trenutak – odazvao se pozivu da svojim prilozima pomogne obnovu Velike Zadužbine. U nedelju, 12. maja 1985. godine, održana je sveta liturgija i polaganje povelje u zidove Hrama, čime je izgradnja nastavljena.

Radovi na izgradnji Hrama su napredovali sve do 1991. godine, kada su nastupili poznati događaji na području Jugoslavije, koji su doveli do novih stradanja i nesreća na ovom tlu. Radovi na Hramu su sledećih desetak godina prekinuti.

Formiranjem Konzorcijuma za finansiranje izgradnje hrama svetog Save 3. septembra 2001. godine, na inicijativu predsednika Vlade Republike Srbije dr Zorana Đinđića, uz blagoslov Njegove svetosti patrijarha srpskog Pavla i pod pokroviteljstvom Njegovog kraljevskog visočanstva prestolonaslednika Aleksandra II Karađorđevića, faktički je obnovljeno Društvo za podizanje hrama svetog Save, koje je prestalo sa radom 1941. godine.

3. septembra 2001. godine formiran je Konzorcijum za finansiranje izgradnje Hrama Svetog Save na inicijativu tadašnjeg premijera Srbije dr Zorana Đinđića, uz blagoslov tadašnjeg Patrijarha srpskog Pavla i pod pokroviteljstvom Prestolonaslednika Aleksandra II Karađorđevića. Na ovaj način obnovljeno je Društvo za podizanje Hrama Svetog Save, koje je prestalo sa radom 1941. godine. 2002. godine Konzorcijum je vratio stari naziv – Društvo za podizanje Hrama Svetog Save na Vračaru.

Gradnja eksterijera je završena 2004. godine. Postavljena su zvona i prozori, a fasada je takođe završena. Međutim, radovi na unutrašnjoj dekoraciji još su u toku.




NAŠA IZDANJA

Kategorije

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .