Istorija

100 godina od smrti Gavrila Principa: “Tragični junak”

MediaSfera

 

U češkom zatvoru Terezinu, 28. aprila 1918. godine umro je Gavrilo Princip, član tajne organizacije “Mlada Bosna”, čiji je atentat na austrougarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda na Vidovdan 1914. godine u Sarajevu poslužio Beču kao izgovor za vojnu invaziju na Srbiju, što je dovelo do Prvog svetskog rata. U atentatu na austrougarskog prestolonaslednika život je izgubila i njegova supruga Sofija.




Austrougarske vlasti su nakon atentata uputile ultimatum Srbiji sa zahtevom da njihova policija u Srbiji slobodno vrši istrage, hapšenja i druge mere u vezi s gonjenjem osumnjičenih za pogibiju svog prestolonaslednika, što je Srbija odbila, a nakon toga je Austrougarska Srbiji objavila rat koji je ubrzo prerastao u “Veliki rat”.

Inače, Ferdinand je tog dana preživeo već jedan pokušaj ubistva kada je prilikom prolaska bombu na kolonu bacio Nedeljko Čabrinović. Bomba je eksplodirala iza automobila i lakše ranila dvojicu pratilaca. Nakon toga, Princip je pucao u prestolonaslednika pogodivši ga u vrat.

“Ja sam jugoslovenski nacionalista, želim ujedinjenu Jugoslaviju, nije bitno u kom obliku, ali mora biti slobodna od Austrije“, izjavio je Princip na suđenju.

U vreme ubistva Gabrilo Princip zbog godina pa nije mogao biti osuđen na smrtnu kaznu, zbog čega je dobio 20 godina zatvora.  Kaznu je služio u češkom Terezinu, gdje je i umro 28. aprila 1918. godine od tuberkuloze. Pri kraju života je zbog loših zatvorskih uslova i mučenja vrlo oslabio i imao oko četrdeset kilograma.

U unutrašnjosti ćelije smeštene u tvrđavi Terezin, danas samo u zid ugrađeni okovi za koje je Gavrilo Princip bio svezan, svedoče o njegovoj mučeničkoj smrti. Na zidu ispred ćelije ugrađena je skromna ploča sa imenom zatvorenika, glavnog aktera sarajevskog atentata.

Na zidu ćelije u kojoj je i umro, pre 100 godina, Princip je napisao: “Naše će sjene hodati po Beču, lutati po dvoru, plašiti gospodu…”. 

 A na zatvorskoj limenoj porciji, u znak sećanja na noć uoči atentata kada su se vidovdanski heroji zakleli na grobu “mladobosanca” Bogdana Žerajića da će oni ostvariti njegovo započeto delo, Gavrilo je urezao stihove: “Tromo se vreme vuče, i ničeg novog nema, danas sve kao juče, sutra se isto sprema. Pravo je rekao Žerajić, taj srpski soko sivi – Ko hoće da živi nek ‘mre, ko hoće da ‘mre nek živi”. 

 

Ćelija u kojoj je robijao Gavrilo Princip

Posmrtni ostaci “vidovdanskih junaka” nakon Prvog svetskog rata, 7. jula 1920. godine preneseni su i sahranjeni u zajedničkoj grobnici u Sarajevu da bi tek 1939. godine njihove kosti bile konačno položene u kapeli “Vidovdanskih heroja” na pravoslavnom groblju, na Koševu.

Vlasti Kraljevine Jugoslavije postavile su spomen ploču na mestu gde je Princip izvršio atentat, ali su je nema;ki okupatori uklonili 1941. godine i odnele na dar nacističkom vođi Adolfu Hitleru.

Na istom mestu, posle Drugog svetskog rata ponovo je postavljena spomen ploča na kojoj se nalazio natpis: “Sa ovoga mjesta 28. juna 1914. godine Gavrilo Princip je svojim pucnjem izrazio narodni protest protiv tiranije i vjekovnu težnju naših naroda za slobodom”. 

Tu spomen ploču u proteklom ratu u BiH, 1992. godine maljem su uništili pripadnici muslimanske vojske, kao i Principove otiske stopala na mestu atentata koje su se nalazile ispred Muzeja “Mlade Bosne”.

 

Latinska ćuprija: mesto atentata

Most u Sarajevu, nedaleko od mesta atentata, 1918. godine dobio je naziv Principov most, da bi ga nakon proteklog rata vlasti u Sarajevu preimenovale u Latinsku ćupriju.

 

Gavrilo Princip u zatvoru

 

I rodna kuća Gavrila Principa, koja je bila zapaljena u Drugom svetskom ratu, a obnovljena 1964. godine i pretvorena u spomen-muzej koji je čuvao uspomenu na ovog hrabrog mladića, ponovo je zapaljena 1992. godine.

Gavrilo Princip spomenik u Beogradu je dobio 2015. godine i nalazi se u Finansijskom parku kod Nemanjine ulice.

 

Spomenik Gavrilu Principu u Beogradu

Ministar za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja Zoran Đorđević povodom 100. godišnjice smrti Gavrila Principa položio je vence na spomenik Principu u Beogradu.

 

“Ma kako se mišljenja istoričara iz evropskih zemalja razlikovala u tumačenju tog događaja, niko ko se razume u vojnu veštinu i diplomatiju ne može sa ozbiljnošću da tvrdi da jedan atentat može biti stvarni uzrok bilo kog rata, a naročito Prvog svetskog rata“, rekao je Đorđević.

 

On je rekao da je Prvi svetski rat bio neminovni sukob i dodao da bi bilo cinično optužiti Principa za početak toga rata i tvrditi da bi “dve grupe evropskih naroda podeljene u dva vojna bloka na miran način prevazišle sve suprotnosti nastale iz dva različita pogleda u svet”.

 

Đorđević je Principa nazvao “tragičnim junakom čiji je život ugrađen u principe na kojima danas počiva demokratska, civilna i civilizovana Evropa”.

Izvor: B92, Srna, MediaSfera




Kategorije